Nieuws

Een totaal nieuwe manier van besluitvorming, besturen én participeren: [X]Changing Perspectives

Initiate
Geschreven op 11 december 2017

Wie nog mocht denken dat designers louter stoelen, lampen en andere gebruiksvoorwerpen bedenken, die maakte tijdens de Dutch Design Week een kleine cultuurshock door. Steeds vaker namelijk houden designers zich bezig met sociale en maatschappelijke vraagstukken. Op deze site zijn daarvan voorbeelden te over te vinden. Een van die designers-nieuwe-stijl is Philémonne Jaasma. Zij presenteerde tijdens onze Autumn School en op de Dutch Design Week haar project [X]Changing Perspectives. Maak kennis met een nieuwe manier om complexe kwesties te bespreken en via een verbreed begrip toe te werken naar een oplossing met zoveel mogelijk draagvlak. 

‘De grootste blaaskaak krijgt meestal gelijk, dat voorkom je op deze manier.’ Treffender kan het effect van [X]Changing Perspectives niet verwoord worden. Deze verzuchting werd uitgesproken door een van de organisatoren van een sessie waar designer Philémonne Jaasma en moderator Evert Wolters een discussie met het door Philémonne ontworpen systeem begeleidden. Zij promoveert momenteel onder begeleiding van Professor Caroline Hummels aan de faculteit Industrial Design van de TU Eindhoven op het onderzoek rond [X]Changing Perspectives. Het concept komt voort uit de centrale vraag die Philémonne drijft in haar werk: hoe kun je sociale vraagstukken te lijf gaan met design? ‘Ik ben vooral geïnteresseerd in sociale impact’, zet zij uiteen. ‘Ik doe daar al jaren onderzoek naar, en was voor een eerder afstudeerproject in Ghana. Dat was voor mij een enorme eyeopener. Ik heb daar gewerkt aan een zoektocht naar de mogelijkheden om informeel onderwijs op te zetten. Bij die vorm van onderwijs gaat het erom dat mensen met een verschillende achtergrond samenkomen om kennis uit te wisselen. Het mooie was: omdat ik daar zo sterk “de ander” was, werd ik me er nog sterker dan ooit bewust van dat de meesten van ons zich soms nauwelijks bewust zijn van onze eigen waarden, normen en intenties. Toch verwerk je die altijd impliciet in datgene wat je bedenkt, maakt en ontwerpt. Ik wilde dat beter begrijpen, om meer impact te kunnen realiseren op maatschappelijke kwesties. Ik wil iets bedenken waar mensen ook werkelijk iets mee doen, dat het voor hen werkt.’

Dezelfde taal spreken
Het instrument dat Philémonne Jaasma daarop heeft ontwikkeld, is inmiddels al zeer ver in ontwikkeling. Op internet zijn video’s te zien waarop bijvoorbeeld een woningcorporatie met bewoners de discussie aangaat over meer participatie door die bewoners. Of zie de video waarin de verschillende stakeholders meepraten over de toekomst van de lokale omroep Oosterhout. Philémonne: ‘Maar het kan ook een gemeente zijn die zegt: “We horen alleen de boze burgers, hoe krijgen we ook dat andere geluid helder?” Of: “We komen maar niet in contact met inwoners, hoe kan dat nou?” Voor de Vereniging Nederlandse Gemeenten hebben we een discussie geleid rond de vraag “wat is er nodig om een goede datagedreven gemeente te realiseren?” Het is mijn bedoeling dat de soms zeer verschillende stakeholders beter met elkaar samenwerken, meer openstaan voor elkaars inzichten en opvattingen. Ik hoop dat ze zo komen tot een breder, gezamenlijk begrip van de situatie en een oplossingsruimte vinden. Het doel is dat mensen met verschillende achtergronden min of meer dezelfde taal gaan spreken. Bij publieke kwesties spelen altijd factoren als macht, verschil in kennis, verschillende belangen. Mijn ontwerp wil die verschillende belanghebbenden als het ware verleiden om samen tot een nieuw en beter begrip te komen van de publieke kwestie zodat ze samen constructief aan de slag kunnen gaan.’

Interactieve tafels
Een uitgebreide zoektocht naar de best mogelijke vorm om die wens te realiseren, leidde tot wat [X]Changing Perspectives nu is. ‘Ik wilde in elk geval één belangrijke valkuil van design omzeilen’, ligt Philémonne toe. ‘Te vaak gebeurt het dat er iets bedacht wordt, dat er vervolgens even iets gebeurt tussen mensen en dat het daarna vervliegt. Ik streef naar een discussie waarvan de opdrachtgever de resultaten duurzaam kan maken. De opdrachtgever moet het kunnen terugbrengen naar de eigen organisatie. We hebben gezocht naar een product service systeem dat dus gestructureerd en meer blijvend impact heeft op dagelijks besturen. Het mag niet in de gimmick blijven hangen. Er moet veel meer participatie vooraf en achteraf plaatsvinden om een interventie het meest impactvol te maken. Ik wil het implementatieproces beter laten aansluiten bij dagelijkse praktijk.’ Die denktrant is uitgekristalliseerd in wat er op het eerste gezicht uitziet als een aantal ronde sta-tafels, met op elk daarvan zestal pionnen. Deze pionnen zijn zogenoemde tokens. Ze zijn verbonden aan een achterliggend systeem dat registreert hoe die tokens op de verschillende tafels verschoven worden. Philémonne nogmaals: ‘We registreren wat er aan elke tafel gebeurt, het systeem kan de beweging van 120 deelnemers vastleggen. De deelnemers geven tijdens de discussie zelf een betekenis aan hun token. Dat brengt een discussie per tafel op gang. De deelnemers zien wat de verschillende standpunten zijn, reageren daarop. Het aardige is: als je de token van een ander verschuift, kun je dat toelichten. Dat hoeft niet, maar we zien dat mensen dat vaak uit zichzelf doen. Dat is wezenlijk anders dan hoe veel discussies gewoonlijk verlopen: iemand dendert verbaal gewoon over een ander heen. Je moet hier een fysieke daad verrichten om je standpunt – en de positionering en betekenis van de tokens – toe te lichten. We doen dit in meerdere rondes. Door opnames van elke tafel zien we wat per tafel de discussie is, hoe die zich ontwikkelt. Uiteindelijk hebben de deelnemers met de tokens een landschap geconstrueerd van de gezamenlijke betekenis op de verschillende tafels. Er is nog geen besluit genomen; dit instrument maakt duidelijk hoe de meningen en belangen zich tot elkaar verhouden. Maar dat is natuurlijk wel een ideaal fundament om dan als bestuurder op te acteren. Het concept [X]Changing Perspectives is vooral geschikt aan het begin van een proces of traject. Als er eigenlijk al een besluit genomen is, is het niet heel zuiver meer. Het is dus niet inzetbaar om achteraf nog draagvlak voor een besluit te organiseren.’

Daadwerkelijk meepraten en meebeslissen
Dat [X]Changing Perspectives op het eerste gezicht oogt als een spel, roept af en toe terughoudende reacties op’, besluit Philémonne. ‘We horen wel eens: “Gaan we nou een spel spelen over iets wat zo belangrijk is?” Dat draait bij zodra duidelijk wordt dat de deelnemers serieus worden genomen, dat hun inbreng geregistreerd wordt en waardevol is. De deelnemers laten een hoge mate van betrokkenheid zien en dat past volgens Philémonne en haar promotor Prof. Caroline Hummels helemaal in de tijd waarin we nu leven. Caroline Hummels: ‘We zitten volop in een samenleving waarin connectivity een grote rol speelt. Mensen zoeken verbinding, maar zijn ook sterk individueel ingesteld. Wij zoeken naar een manier om die paradox te overbruggen. We zijn daarbij van mening dat je maatschappelijke problemen niet meer massaal en abstract kunt oplossen, maar stap voor stap en lokaal. Je moet anders omgaan met de verschillende stakeholders die bij een vraagstuk betrokken zijn. Dat is het ethische kader achter [X]Changing Perspectives: het gaat sterk uit van het uitwisselen van waarden. De kernvraag is: hoe willen we met elkaar omgaan in onze samenleving? Welke ethiek ligt daaronder? Wat voor gedrag wensen we? Met [X]Changing Perspectives hebben we nu iets in handen om dat concreet, visueel en ervaarbaar te maken. We kunnen nu data verzamelen en daarmee de afwegingen in het beslisproces visualiseren. Zo bieden we de belanghebbenden handvatten om ermee aan de slag te gaan op een manier die bij de moderne samenleving past.’

 

Voor meer informatie en video’s, kijk op www.xchangingperspectives.com

[X]Changing Perspectives is ontwikkeld in samenwerking met RI.SE Interactive, CitiSens door Necker van Naem en gemeente Eindhoven.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *