Nieuws

Novadic-Kentron werkt samen met designers in de strijd tegen het stigma dat ‘verslaving’ heet

Initiate
Geschreven op 13 november 2017

‘Geef uzelf een nieuwe kans!’ Dat is het motto van de Brabantse verslavingsinstelling Novadic-Kentron. Verslaafden overwinnen hun verslaving, om vervolgens niet zelden te ontdekken dat ze van de buitenwereld géén tweede kans krijgen. Het stigma dat op (ex)verslaafden rust, is sterk. Tijdens een co-designsessie in de Dutch Design Week gingen drie teams – bestaande uit een ontwerpstudio, ervaringsdeskundigen en medewerkers van Novadic-Kentron – met dit vraagstuk aan de slag. 

Mensen die herstellen van kanker worden ‘helden’ genoemd. Iemand die na een ingrijpende operatie op het werk verschijnt, wordt met open armen ontvangen. Hoe anders is de ontvangst die ex-verslaafden ten deel valt, zo weet men bij Novadic-Kentron als geen ander. Dat heeft deels te maken met het grensoverschrijdend gedrag waar verslaafden snel mee worden geassocieerd: onbetrouwbaarheid, crimineel gedrag, onberekenbaar handelen. Voor het merendeel van de (ex-)verslaafden daarentegen geldt, dat ze opereren als modelburgers. Maar dat is voor het grote publiek een moeilijk te bevatten boodschap. Hoe krijgen we de mindset van dat grote publiek òm? Die vraag lag op de tafels waaraan medewerkers van Novadic-Kentron, ervaringsdeskundigen en designers zich op woensdag 25 november tijdens een zogeheten co-designsessie over bogen. Ze hadden één dag de tijd om te komen tot conceptoplossingen voor dit vraagstuk. Aan het eind van de dag werden de resultaten uit de snelkookpan opgediend.

Ervaren designers
Voor deze co-designsessie zijn door Dutch Design Foundation drie designstudios uitgenodigd. Het Rotterdamse designteam This is BOUW bestaat uit Eléonore Delisse en Laura Ferriere. Zij bedachten onder andere het in 2014 bekroonde project The White Building, bedoeld om gedetineerden te laten re-integreren in de samenleving. Design Innovation Group, vertegenwoordigd door Ruben van Zeeland is geselecteerd op basis van eerder werk voor onder andere het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, de gemeente Eindhoven (‘Redesign Government Now’) en de Hogeschool Utrecht (‘Smart Sustainable Cities’). Ook Ruben houdt zich dus intensief bezig met design voor sociale vraagstukken. Dat geldt eveneens voor Manon van Hoeckel, die onder andere de ‘Luisterruit’ voor de Nederlandse Spoorwegen en het project ‘Wassalon’ voor Museum Boijmans van Beuningen bedacht. Deze designers zijn symbolisch voor een nieuwe generatie die niet zozeer tastbare producten wil ontwerpen, als wel oplossingen wil bedenken voor abstracte vraagstukken.

1. Concept ‘The New Normal’

Het team rond This is Bouw is gaandeweg de dag op de gedachte gekomen dat bij verslaving het denken over stigma’s er eigenlijk helemaal uit moet. ‘Zolang je blijft praten over stigma, blijf je uitgaan van de negatieve invalshoek. Het zou veel meer moeten gaan over het onbevooroordeeld bespreekbaar maken van problemen. ‘Dat willen we op een kleine schaal (lees: binnen gezinnen en families) bevorderen om vervolgens snel op te schalen naar een maatschappijbreed gevoerde discussie.’ Het concept draait om de volgende elementen:

  • Familiedag en Life Time Stories Family Game

Dit team zet in op een nieuwe jaarlijkse traditie, een Familiedag. ‘Op die dag spelen zoveel mogelijk mensen een spel waarin het draait om het delen van elkaars geheimen. We noemen dat de Life Time Stories Family Game.’ Eén van de teamleden verwoordde het aldus: ‘Het spel helpt ook om het stigma in het gezin te doorbreken. Als ik dit spel een paar jaar geleden bij mij thuis had kunnen spelen, dan zou ik toen te horen hebben gekregen dat mijn moeder met problemen kampte, dat mijn broertje in een depressie zat en dat mijn vader niet wist hoe hij met de situatie om moest gaan. Zij hadden ontdekt dat ik me alleen voelde. Als we dit spel toen thuis hadden gehad, dan had het heel anders kunnen gaan. Dan had ons gezin veel eerder geholpen kunnen worden. Samen als gezin hadden we kunnen zoeken naar een oplossing. Dit spel gaat dus verder dan verslaving, je kunt het overal toepassen.’

  • Worst Case Scenario Event

In het kader van die Familiedag wordt tevens een Worst Case Scenario Event georganiseerd. ‘Ook hier gaat het erom dat mensen openlijk praten over waar ze mee worstelen. We houden daarvoor zogenoemde Street Interventions. We vragen mensen in de openbare ruimte naar hun Worst Case Scenario: wat voor raars, vreemds of vervelends heb je meegemaakt? Het moet bijna aantrekkelijk worden om nu eens je mislukkingen te delen. Dit als tegenhanger tegen alle social media waarin mensen alleen maar de meest geweldige verhalen over hun leven naar buiten brengen. De waarheid is: die sociaal wenselijke wereld bestaat eigenlijk nauwelijks. Dat weten we allemaal ook wel, en toch spelen we dàt spel braaf allemaal mee. Wij willen The New Normal neerzetten: het is normaal als dingen tegenzitten. Dat hebben we allemaal. Wij streven naar delen zonder vooroordelen.’

Het team heeft voor ogen dat het event rijk wordt opgetuigd met alle mogelijke manieren om je mislukkingen en geheimen te delen. ‘Natuurlijk is hier gelegenheid om het spel te spelen. Er komt een open microfoon, waar mensen vertellen wat hen dwars zit of waar ze tegen zijn gelopen. Je kunt een speed date aangaan met mensen, om met hen je verhaal te delen.’

Gevraagd naar de plannen voor de verdere uitwerking van dit idee is het antwoord: ‘Tijdens de volgende Dutch Design Week willen we dit gerealiseerd hebben. Het spel is dan ontwikkeld, het event kan georganiseerd worden. We gaan The New Normal dan volop naar buiten brengen.’

2. Concept: ‘Verslaving zelf ervaren’

Het team rond Manon van Hoeckel start de presentatie met een korte oefening: ‘Houden jullie allemaal even je adem in.’ Na zo’n anderhalve minuut geven ook de meest volhardende aanwezigen het op: een volle ademteug brengt verlichting. ‘Die drang om uiteindelijk toch te ademen is puur fysiologisch’, zo luidt de verklaring. ‘Eigenlijk is dat een beetje vergelijkbaar met wat verslaving met je doet: het willen gaat over in moeten. Je mòet die stof tot je nemen, je mòet die handeling verrichten, hoezeer je je er ook tegen verzet. Het gaat over een primaire levensbehoefte voor de verslaafde. Voor de meesten van ons is de smartphone al net zo’n primaire levensbehoefte geworden. Of hoe dan ook koffie, om de dag te beginnen. Gek genoeg lijkt extreme verliefdheid er ook wel wat op. Dat drijft je tot acties die je normaal nooit zou doen.’

Het basisidee van dit team is, om deze praktische ervaring te gebruiken om een breed publiek iets van het gevoel van verslaving te laten ervaren. ‘Vanuit die ervaring kun je tot gesprek komen.’

Het team pleit ook voor een ambassadeur, een nationaal boegbeeld om verslaving bespreekbaar te maken.

3. Drie niveaus, drie concepten

Ten slotte ziet het team rond Ruben van Zeeland dat er eigenlijk op drie niveaus gedragsverandering nodig is:

  • Vooroordelen over jezelf (zelfbeeld)
  • Vooroordelen binnen de instelling
  • Vooroordelen in de samenleving

Dat leidt vervolgens tot drie vraagstukken:

  • Hoe laten we iemand met een (ex)verslaving weer laten geloven in zichzelf?
  • Hoe kunnen we zoeken naar overeenkomsten tussen cliënten en hulpverleners?
  • Hoe kunnen we mensen zich laten inleven in het leven van een (ex)verslaafde?

De oplossingen die dit team heeft ontwikkeld, tonen zeker raakvlakken met de eerder genoemde ideeën. ‘We willen een Dag van de Verslaving in het leven roepen’, zo is een gedachte. ‘Door middel van bijvoorbeeld de succesverhalen van ex-verslaafden kun je het dilemma bespreekbaar maken. Op een speciale dag kunnen ex-verslaafden hun competenties delen, bijvoorbeeld door middel van een workshop. Zo krijgen zij waardering voor wat ze doen. We focussen ons niet zozeer op de verslaving, maar op wat de ex-verslaafde wèl kan.’

Nog een gedachte: ‘Denk daarbij ook aan een bekende vertegenwoordiger in de media, we kiezen een Oud-verslaafde van het Jaar. Maar denk ook aan een event voor fundraising en awareness in de vorm van een hindernisbaan waaraan mensen kunnen meedoen. Het is een ludieke en laagdrempelige manier om het vraagstuk bespreekbaar te maken.’

En ook hier is de gedachte geopperd om het grote publiek iets van verslaving zelf te laten ervaren. ‘Lever je smartphone een dag in. Laat een dag de koffie staan. Ook langs die weg kun je de discussie aanjagen.’

 

Hoe nu verder?
Op de vraag ‘Wat heeft een dag design thinking Novadic-Kentron gebracht?’ geeft Walther Tibosch, bestuurder bij Novadic-Kentron het antwoord: ‘Een totaal andere invalshoek. Wij zitten altijd vanuit ons eigen kader te bedenken hoe je dingen beter kunt maken. Dit is een heel andere manier van denken en er tegenaan kijken. Designers bevragen zelfs de vraag, om maar helder te krijgen waar nu de schoen wringt. We hebben mensen nodig die dingen op een heel andere manier kunnen verbinden.’ Er leeft bij de medewerkers van Novadic-Kentron vooral veel interesse voor de game. ‘Denk aan een klassenspel of een gezinsspel. Hoe dan ook, het nodigt uit om spelenderwijs de discussie op gang krijgen. Wel ligt er nu natuurlijk de vraag hoe je zo’n spel kunt vormgeven.’ Novadic-Kentron legt vervolgens de vraag op tafel hoe Initiate en de designers de ideeën verder willen uitwerken. Joost Broumels van Initiate draait deze 180 graden om: ‘Waar willen jùllie mee verder? Hoe willen jùllie het eigenaarschap van de vraagstelling en de oplossing vormgeven? Daar kunnen we een ondersteunende rol in spelen, faciliteren.’ De eindconclusie is: Initiate en Novadic-Kentron gaan nader om de tafel zetten. Met als vertrekpunt dat in 2018 een game gelanceerd kan worden en dat ook de uitwerking van andere ideeën (zoals: het grote publiek laten ervaren hoe verslaving voelt) verder verkend wordt.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *