Nieuws

Gluren bij de buren, om vechtscheidingen te verminderen

Initiate
Geschreven op 29 september 2017

Kun je aanstaande ouders beter voorbereiden op wat hen te wachten staat? En zo ja, heeft dat dan een positief effect op de onverhoopte en onvoorziene ontbinding van de relatie? Die vragen stonden centraal bij het bezoek van een groep Finse professionals aan een aantal Nederlandse gemeenten. Wat doet Finland slimmer dan Nederland, als het om preventie en ondersteuning gaat? En andersom! Wat valt er in ons land te ontdekken aan nieuwe ideeën zoals het ‘besluit met muisjes’? Een reis langs Amersfoort, Den Haag, Zaanstad en de Achterhoek leverde een aantal waardevolle inzichten op. We zetten ze hier op een rijtje. En: we vieren de geboorte van een tweejarig programma om vechtscheidingen te voorkomen. 

Op 27 september 2017 is een brede coalitie gestart met een twee jaar durend programma om de strijd aan te gaan met vechtscheidingen en gevolgen voor kinderen en andere direct gerelateerde relatieproblematiek. En dat juist niet met de focus op de fase van echtscheiding, maar op de fase dat er kinderen komen, voordat mensen uit elkaar gaan. Deze coalitie groeit en bestaat momenteel het ministeries van VWS, een flink aantal gemeenten met al hun partners in de stad zoals jeugdzorgorganisaties, gynaecologen, huisartsen, verloskundigen en andere experts rond dit onderwerp. De coalitie en het programma zijn een direct gevolg van deze challenge die in 2015 binnen Initiate naar voren kwam. Het oorspronkelijke idee achter die challenge was: kunnen we met een soort geboortecontract het aantal vechtscheidingen in Nederland terugdringen en daarmee de nadelige gevolgen voor kinderen voorkomen? Om de noodzaak daarvan aan te tonen is o.a. een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse gemaakt. Daaruit blijkt dat – naast alle persoonlijke schade en onheil – de maatschappelijke kosten van vechtscheidingen jaarlijks ruim € 96 miljoen bedragen. Het aanvankelijk bedachte geboortecontract kreeg de naam Besluit Met Muisjes en het is nu verbreed naar het genoemde programma. In het kader hiervan gaan de betrokken partijen investeren in preventieve interventies, de impact daarvan (pragmatisch!) monitoren, analyseren welke (fysieke en online) methodes wel en niet werken, om vervolgens de wèl werkende interventies en methoden op te schalen.

Online scheiden
De Finse delegatie, bestaande uit sociaal werkers, mediators en familietherapeuten, maakte in Den Haag bij het The Hague Institute for the Innovation of Law (HiiL) nader kennis met de Nederlandse wetgeving rond scheiden. Die blijkt, bekeken door Finse ogen, soms veel stress en conflict met zich mee te brengen. Maurits Barendrecht toonde hier de kersverse Rechtwijze 2.0, een online instrument om een scheiding met minder conflict te laten verlopen. Maurits Barendrecht: ‘Het Nederlandse systeem heeft een stevige rol toegekend aan advocaten. Zij moeten vroeg of laat bij de scheiding betrokken worden. Dat leidt niet zelden tot escalatie, het echtpaar dat in scheiding ligt heeft menigmaal het gevoel niet meer zelf “in control” te zijn. Met de Rechtwijzer 2.0 willen we hen een platform bieden om op een soepeler wijze tot een meer bevredigend resultaat te komen. Het platform is het resultaat van lange en intensieve samenwerking tussen onder andere juristen, psychologen en andere experts. Het is geen “quick trick”, maar een sophisticated, makkelijk toegankelijk en transparant platform dat mensen helpt om er zoveel mogelijk samen uit te komen. De invalshoek is: zoeken naar de gemeenschappelijke belangen, de uitwegen om er samen uit te komen. De basisgedachte is, dat mensen vóór regels gaan. De juridische invalshoek is juist vaak honderdtachtig graden andersom. Inmiddels zijn er met de eerste versie in Nederland zo’n 900 scheidingen langs deze online weg verlopen, met een hoge waardering door de gebruikers. Opvallend: die waardering was zes maanden na het afronden van de scheiding nog hoger dan aanvankelijk.’ De verplichting om advocaten in te schakelen, wekt enige bevreeemding bij de Finse delegatie. ‘In Finland is het indienen van een schriftelijk verzoek door één of beide partners voldoende. Bij deze procedure bieden gemeenten standaard de mogelijkheid voor mediation aan. De wetgeving verplicht gemeenten om sociaal werk, mediation en familietherapie in huis te hebben. Dat is dus onze rol en functie bij de gemeente Vantaa. Het streven bij onze interventie is, dat alles in één dag ter tafel komt en wordt uitgesproken. Dus geen langlopende procedures of hoge kosten voor de echtelieden. Voor minder dan honderd euro kun je gescheiden zijn.’ Vanuit de delegatie is er veel interesse voor Rechtwijzer 2.0, om twee redenen: de grote afstanden in Finland en het gegeven dat de gemeentelijke professionals overvraagd worden. Maurits Barendrecht is blij met die belangstelling: ‘We draaien nu in Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Canada. Maar uitbreiding naar Finland is een mooi streven, ook om vanuit de dagelijkse praktijk daar het instrument nog verder te verfijnen.’ Nu zit de Rechtwijzer 2.0 aan het eind van een scheiding-in-wording. De ambitie is om, vanuit het partnership, nadrukkelijk te kijken naar de toepassing van het concept rechtwijzer voor het maken van kindafspraken in een vroegtijdig stadium voordat ‘ouders’ uit elkaar gaan.’ De Finse delegatie is ook op zoek naar preventie; hoe kunnen gemeenten en anderen al in een eerder stadium dempend en de-escalerend worden? De antwoorden op die vragen werden gegeven aan de andere kant van het land, in de Achterhoek.

Preventieplatform
Vier van de participanten in het nieuwe programma zijn de gemeenten Aalten, Berkelland, Oost Gelre en Winterswijk. In die laatste gemeente presenteert Esther Teunissen, coordinator CJG Aalten, de opzet van het PreventiePlatform voor de Achterhoek. Daarin werkt een groot aantal zeer verschillende maatschappelijke organisaties nauw samen, om zo problemen bij inwoners eerder te signaleren en te helpen oplossen. Die problemen lopen uiteen van loverboys, ontsporend gebruik van social media door jongeren en vechtscheidingen. Een van de succesfactoren in deze regio, vertelt Esther, is de keuze om preventie en zorg niet onder te brengen in het gemeentekantoor. ‘Waar praten mensen over wat hen dwars zit? Niet zo snel aan tafel in een formele omgeving. Maar wel bij de geitjes in de kinderboerderij, of als je iets anders in een van onze “cultuurhuuzen” doet. Het klinkt zo eenvoudig, en misschien is preventie dat ook wel. We hebben de neiging om problemen en de oplossing daarvan onder te brengen in panden en systemen die ver van de mensen afstaan. Wij staan midden tussen de inwoners van onze gemeenten. Dan bereiken signalen je veel eerder.’ Deze invalshoek spreekt de Finse delegatie zeer aan. ‘We zoeken inderdaad naar iets laagdrempeligs, je wilt zo dicht mogelijk tegen de latente problematiek aanzitten. We hebben in Vantaa speciale teams die zich richten op familieproblematiek, maar vaak komen mensen daar te laat. We zien dat een veel te groot percentage dan door de psychiatrische teams begeleid moeten worden. Het is te dure zorg, omdat we er te laat bij zijn. Een aanpak als die in de Achterhoek is, gek genoeg eigenlijk, verrassend anders. We maken het wellicht zelf allemaal te moeilijk.’ Vanuit deze aanpak ligt voor 2018 bij ons de focus op vechtscheidingen’, besluit Esther Teunissen. ‘We gaan aan de slag met een in oorsprong Amerikaans programma, bedoeld om aanstaande ouders beter voor te bereiden op wat hen te wachten staat. Dat programma heet Family Foundations, en we werken hierin samen met de Hogeschool Leiden.’

Family Foundations
Carolien Gravesteijn, lector Ouderschap & Ouderbegeleiding van deze Hogeschool Leiden vertelde aansluitend meer over dit preventieve programma, dat nu ook in Nederland zijn intrede doet. Hiertoe is de Hogeschool Leiden een samenwerking aangegaan met de Pennsylvania State University. Het gaat hier om een onderzoeksproject dat zich preventief richt op de samenwerkingsrelatie (‘coparenting’) tussen ouders. In dit project wordt het Amerikaanse programma ‘Family Foundations’ vertaald en bruikbaar gemaakt voor Nederlandse professionals en ouders. Carolien Gravensteijn: ‘In Amerika wordt in het programma gewerkt met negen fysieke meetings. In de Nederlandse situatie is dat te veel. We werken nu dan ook met een mix van persoonlijke – en online sessies. We zijn hoopvol over de uitkomsten. In Amerika zijn de deelnemers jarenlang gevolgd en de effecten blijken zeer positief. We trainen op dit moment professionals om ermee aan de slag te gaan. Dat doen we met gemeenten hier in de Achterhoek en met de gemeenten Zaanstad, Alkmaar en Leiden.’ Met name de toevoeging van de online sessies vallen goed bij de Finse delegatie. ‘We kennen in Finland iets soortgelijks, waarbij aanstaande ouders begeleiding kunnen krijgen. Daar is alleen niet veel animo voor. Mensen moeten langskomen en hebben daar niet altijd zin in. In het verleden werden ze verleid met een doos met waardevolle spullen waarin zelfs een kinderbedje zat. Maar we merken dat het lastig is om aanstaande ouders te bereiken.’

‘Naoberschap’
In de komende periode zullen de contacten tussen Finland en Nederland verder aangehaald worden. Het bezoek heeft wederzijds duidelijk gemaakt dat beide landen veel van elkaars oplossingen tot nu toe kunnen leren. Finland maakt duidelijk dat een systeem waarbij de advocatuur niet zo’n sterk stempel op de echtscheidingsprocedure drukt, prima werkt. Via Nederland willen Finse professionals graag aangehaakt blijven bij de voortgang van het tweejarige programma dat op 27 september van start gaat, de resultaten en ontwikkeling van Family Foundations en de inzet van online instrumenten zoals de kindafspraken in een ‘besluit met muisjes’. De Achterhoek kent het begrip ‘naoberschap’: elkaar als goede buren verder helpen en ondersteunen. Dat gaan Nederland en Finland nu in toenemende mate doen.

27 september: kick-off Besluit met Muisjes
Op 27 september hadden de deelnemende gemeenten (Zaanstad, Apeldoorn, Amersfoort, Amsterdam, Winterswijk, Berkelland, Oostgelre, Aalten, Hengelo, Kapelle, Schouwen-Duiveland, Tholen, Borsele, Goes, Reimerswaal, Noord-Beveland), het ministerie van VWS en VNG de kick-off van het partnership ‘Besluit met Muisjes’. Daar werd direct de link gelegd met het kersverse platform ‘Divorce Challenge’ welke vervolg gaat geven aan de mooie plannen die eerder zijn opgehaald voor Ministerie van Veiligheid en Justitie via de Divorce Challenge. De voorzitter Andre Rouvoet trapte af met de aankondiging dat het platform gaat komen met actielijnen en oplossingsrichtingen om gevolgen voor kinderen te voorkomen bij echtscheidingen. En daarbij is dit partnership en gemeenten in het bijzonder, een welkome partner. Tot slot gaf Andre Rouvoet een filmtip: Kramer versus Kramer. Bekroond met de nodige Oscars en Golden Globes vertelt deze film uit 1979 op aangrijpende wijze het verhaal rondom een vechtscheiding. Gelukkig is uit elkaar gaan en de gevolgen voor kinderen nu als maatschappelijk probleem op de agenda gezet.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *